കംബരകാവ്യം

പങ് ക്തി (10) എന്ന ഛന്ദസ്സിൽപ്പെട്ട ഒരു സമവൃത്തമാണ് ചെമ്പകമാലാ (രുക്മവതി). കൃത്യം 5 അക്ഷരങ്ങളിൽ ഓരോവരിയും രണ്ടായി മുറിയുന്നതിനാലും മുറിച്ചുവെച്ച  പൂർവ്വഭാഗവും ഉത്തരഭാഗവും ഒരുപോലെതന്നെയിരിക്കുന്നതിനാലും അഷ്ടപ്രാസത്തിന് ഉത്തമമാണ് ഈ വൃത്തം.  

വ്യഞ്ജനത്തിനാണ് പൊതുവെ പ്രാസം കൊടുക്കുന്നത്.  ഇത്തവണ അവസാനശ്ലോകത്തിൽ ഒരു വ്യത്യസ്തതയ്ക്കുവേണ്ടി  അനുസ്വാരം ഉപയോഗിച്ചാണ് പ്രാസം കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്.  അം എന്നത് സ്വരാക്ഷരങ്ങളിൽപ്പെട്ടതാണെങ്കിലും പ്രാസത്തിനെടുത്തപ്പോൾ അതിന് വ്യഞ്ജനത്തിന്റെ ഫലംകിട്ടിയോയെന്നു സംശയം.  ഇത് വെറുതെ എഴുതിയെന്നേയുള്ളൂ. വ്യത്യസ്തത പരീക്ഷിക്കുന്നത് എനിക്ക് ഒരുരസമുള്ള കാര്യമാണ്.

കംബരകാവ്യം

ഇന്ദിരതങ്ങും മന്ദിരമായെൻ

സന്ദിതഹൃത്തിൻ നന്ദനമെങ്ങും

സുന്ദരചിന്താവൃന്ദമുതിർക്കും

ചന്ദനഗന്ധം തുന്ദിലഭാവം

നൊമ്പരമേന്തും കുമ്പിളുകൾ തൻ

തമ്പു തകർത്തെൻ തുമ്പമകറ്റാൻ

വെമ്പുകയായ് ഹൃത്കമ്പനമുള്ളിൽ

ഇമ്പമുണർത്തും കമ്പവുമോടെ

ചിന്തകളെല്ലാം ചിന്തിയ ചിത്രം

ചന്തമെഴും ചേമന്തി കണക്കെ

ആന്തരനോവിൻ ചാന്തുകലർത്തി

നൊന്തൊരു ജീവൻ കാന്തി പരത്തി

അക്ഷരമോരോന്നായ് ക്ഷരിതത്തി-

ന്നക്ഷമനായ് ഞാനക്ഷരഭിക്ഷു

എൻ ക്ഷരമാറ്റും വീക്ഷണകോണൊ-

ന്നീക്ഷണമേകീ നീ ക്ഷണികത്താൽ

പഞ്ഞവുമുള്ളിൽ തേഞ്ഞുമറഞ്ഞൂ 

കാഞ്ഞകടുപ്പം മാഞ്ഞലിവാർന്നു

മേഞ്ഞു മനസ്സിൽ കുഞ്ഞുകിനാക്കൾ

മഞ്ഞണിചിത്തേ വീഞ്ഞിലെ മത്തായ്

നട്ടുമനം വേറിട്ട വിചാരം

മൊട്ടുകളും പൂന്തോട്ടവുമായി

മട്ടലരിൻ പൂവട്ടകയുള്ളിൽ

കൊട്ടിയ വാണീനേട്ടമറിഞ്ഞു

വിങ്ങലിലെൻ രാഗങ്ങളലിഞ്ഞു

തേങ്ങലിലും നാദങ്ങളുണർന്നു

ചങ്ങലതൻ ബന്ധങ്ങളുമറ്റു

തിങ്ങിമനസ്സിൽ പൊങ്ങി വസന്തം

രഞ്ജനഭാഷാമഞ്ജരി തന്നിൽ

മഞ്ജുളവാക്കിൻ മഞ്ജുപതംഗം 

പഞ്ജമണഞ്ഞും രഞ്ജിതനേരം 

ഗുഞ്ജിതമാമെൻ കുഞ്ജകുടീരം

പഞ്ചമരാഗം കൊഞ്ചലിലെൻറെ

നെഞ്ചിലെനാദം ചഞ്ചലതാളം

അഞ്ചിതമാകും പുഞ്ചിരിയെന്നിൽ

പിഞ്ചിളസൂനം കഞ്ചമൊരെണ്ണം

പൂത്തൊരു ചിമ്പാകത്തിലെ മാലാ-

വൃത്തമതൊന്നിൽ ചിത്തമിണക്കി

ഉത്തമമാം വാക്കൊത്തു നിരത്തീ

ട്ടിത്തരുണം ഞാൻ തീർത്തൊരുകാവ്യം

കംബരമാം കാവ്യാംഗന മുന്നിൽ

രംഗണവാക്കിൻ സംഗമരംഗം

മംഗളമാക്കിക്കംബുകമൂതി

തംബുരു മീട്ടീ സംഗതചിത്തം

വൃത്തം: ചമ്പകമാലാ

പ്രാസം: അഷ്ടപ്രാസം

ഭം മസഗം കേൾ ചെമ്പകമാലാ

പദപരിചയം

സന്ദിത: ബന്ധിക്കപ്പെട്ട

തുന്ദില: നിറഞ്ഞ/വഹിക്കുന്ന

ക്ഷരിത: തുള്ളി തുള്ളിയായി വീഴ്ത്തപ്പെട്ട

ക്ഷരം: അഞ്ജാനം/മൂഢത

ക്ഷണിക: മിന്നൽ

മട്ടലർ: തേനുള്ളപൂ

രഞ്ജന: നിറം പിടിപ്പിക്കുന്ന/ചായമിടുന്ന

പഞ്ജം: കൂട്ടം

കഞ്ജം: താമര

ചിമ്പാകം: ചെമ്പകം

കംബര: പലനിറമുള്ള

രംഗണം: നൃത്തം

കംബുകം: ശംഖ്

സംഗത: ചേര്‍ന്നു നില്‍ക്കുന്ന

അമോഘകുസുമം

ഷോഡശപ്രാസം (16) വരെയുള്ള പ്രാസങ്ങളെ ഭാഷാഭൂഷണം പറയുന്നുള്ളൂവെങ്കിലും ഗണിതയുക്തിയിൽ ചിന്തിച്ചാൽ നമുക്ക് 20 അക്ഷരങ്ങളുടെ ഒരു വിംശതി പ്രാസം കൂടി കൊണ്ടുവരാനാകും. അടുത്ത പരീക്ഷണം വിംശതിപ്രാസമാണ്. ഓരോ വരിയിലും 5 തവണ വീതം 4 വരികളിലായി നിശ്ചിതസ്ഥാനങ്ങളിൽ മൊത്തം 20 തവണ വ്യഞ്ജനം ആവർത്തിക്കുന്നു. പുനരുക്തി കവിതയിലെ വർണ്ണനയിൽ ആസ്വാദ്യകളാകും എന്ന് കരുതുന്നു

അമോഘകുസുമം

തൊട്ടു തൊട്ടു സുമമൊട്ടുപുൽകി കുളിരൊട്ടിവന്ന പുതുവെട്ടമാൽ

കേട്ടു മട്ടിയവു,മൂട്ടി പൊൻവെയിലു,മാട്ടി ചാരുലത തൊട്ടിലും

കാട്ടുമട്ടലരി പട്ടിളം കസവുമിട്ടുമൂടി വിടരട്ടെയോ

വട്ടമിട്ട മിഴിവൊട്ടു തൂകി രതിമട്ടിലെത്തി മിഴിനീട്ടിടാൻ

(മട്ടിയം - മുഖസ്തുതി/പ്രശംസ 

ഊട്ടുക - പോഷിപ്പിക്കുക/ ചായം തേയ്ക്കുക 

മട്ടലരി - തേനുള്ള പൂ)

ചാരുവാം രുധിരതാരുണർന്നു, മനമോരുവാൻ പുതിയൊരാരുഷി!

താരുണാരുണവുമാരുതന്നു ദലമാരുവാൻ പറയു നേരുനീ 

വാരുചേരുമഴകാരു നീ, തുഹിനവാരുണം വിതറിമാരുതൻ

ആരുയിർ! രുചിരമാം രുതം തഴുകി, ദാരുകണ്ട കനവിൽ രുഹം?

(രുധിര - ചുവപ്പുനിറം, രക്തവര്‍ണം. ഓരുക - വിചാരിക്കുക ആരുഷി -  ഉഷസ്സ് താരുണ - ചെറുപ്പമായ അരുണം - ചുവപ്പ്   ആരുക - നിറയുക/ചേരുക തുഹിനം - മഞ്ഞുനീർ വാരുണം - ജലം ആരുയിർ - ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ഉയിർ രുചിര -  മാധുര്യമുള്ള രുതം - പക്ഷിയുടെ കൂജനം  രുഹം -  ഉണ്ടായത് (സരസീരുഹം - സരസിൽ ഉണ്ടായത്)

താവിഷം വികചമീ വിചിത്രദലമോ വിഡൂരജവിധം വിധൗ

മേവിയോ വിഗതരാവിലെ പ്രിയകിനാവിലൂർന്നമധു രാവിലെ?

ദ്യോവിലും വിതനുദേവിലസ്ഫുടിത പൂവിതൾ ചൊരിയുമീ വിഭ

ദാർവിപോൽ വിലസിയുർവിയിൽ വിടരുവാൻ വിധിച്ചരുളിയോ വിഭു

(താവിഷം: പൊന്ന് വികചം: വിരിഞ്ഞത്/പൂത്തുനിൽക്കുന്നത് വിചിത്ര:ഭംഗിയുള്ള/പലനിറമുള്ള വിഡൂരജം: വൈഡൂര്യം വിധൗ: സമയത്ത് വിഗത: പോയ

വിതനു: അഴകുള്ള ദേവില: സുകൃതമുള്ള സ്ഫുടിത: വിടര്‍ന്ന വിഭ: രശ്മി/സൗന്ദര്യം ദാർവി: ദേവദാരു വിഭു: ഇന്നപ്രകാരമെന്നു നിര്‍ണയിക്കാന്‍ സാമര്‍ഥ്യമുള്ളവന്‍)

ഈരമീരണവുമായ് രമണ്യമനുഹാരമായ് കുമുദകൈരവി

കീരകേരവഗണം രണംചൊരിയെ ഭാരയം പകരുമാരഭി

ചാരവേ രവണവും രസാലരഭസം രസം കുഹുകുഹൂരവം

ശാരദം രചിതസൗരഭം രുചിതകോരകം മണമപാരമായ്

(ഈരം - സ്നേഹം ഈരണം - പറച്ചിൽ രമണ്യം - ക്രീഡ/കളി അനുഹാരം - ഒന്നിനുതുല്യമ്യായി ചെയ്ത/അനുകരണം കൈരവി - നിലാവ് കീരം - തത്ത കേരവം - അരയന്നം രണം - ശബ്ദം ഭാരയം - വാനമ്പാടി ചാരവേ - അടുത്ത്

രവണം - കുയിൽ രസാലം - മാവ് രഭസം - ഹർഷം ശാരദം - ഏഴിലംപാല കോരകം - പൂക്കാനുള്ള മൊട്ട്)

ലാസഹാസമൊരു ധൂസരപ്രസരഭാസഭാസുരവിഭാസമായ്

കേസരം സകലരാസഭാവസഹിതം സചേഷ്ടസതതം സര

നിൻ സമാസനമിതിൽ സലീലമണയാൻ സമീരണനുപാസന!

ത്രാസവാസനയിലായ് സമീഹമവനോ നിവാസമരികിൽ സദാ

 

(ലാസം: ഉദയം ധൂസര: ഭംഗിയുള്ള ഭാസ: തിളക്കം ഭാസുര : ഭയങ്കരമായ / ശോഭയുള്ള വിഭാസ: ശോഭ /വെളിച്ചം

സചേഷ്ട: ചേഷ്ടയോടുകൂടിയ സതതം: എല്ലാപ്പോഴും സര: ചലനം

സമാസനം: മാളിക സലീലം: കളിയായിട്ട് 

സമീരണൻ: കാറ്റ് ത്രാസ: ത്രസിപ്പിക്കുന്ന സമീഹ: ആഗ്രഹം/ഇച്ഛ

ഗന്ധം കവർന്നു പറക്കാനെന്നു വ്യംഗ്യം)

ചേർത്തുണർത്തി ഹൃദയത്തിനാത്മ സവിധത്തിലെ പ്രണയമുത്തമാ

ഉത്തമോത്തമസുമത്തിനേകി തണുവൊത്തനീർത്തുളി വിതിർത്തുമേൽ

മുത്തുകോർത്തനിറവൊത്തമാല തുഹിനത്തിനാലഴകു ചാർത്തവേ

പേർത്തുപേർത്തുമുയിരാർത്തു കാണു, ചമയത്തൊടീ കലിക പൂത്തിതാ

(തുഹിനം - മഞ്ഞ് പേർത്ത് - വീണ്ടും)

കോമളം മലരിനോമലാംചിരിതരും മരീചിയൊരു കാമലം

പൂമകൾ മധുരമാം മരന്ദമണിയേ മകാന്ദരുചിരം മദം

പ്രേമസോമളനികാമമോ, കുസുമധാമമേ തരളകാമമാൽ

ഭ്രാമരം മദനമാ മണീചചുഴലം മനോരമ ലലാമമോ

(മരീചി : രശ്മി കാമലം: വസന്തം മകാന്ദം: തേനീച്ച രുചിരം: സ്വാദുള്ളത്

സോമള: മൃദുവായ നികാമം: ഏറ്റവും സമൃദ്ധമായ ഭ്രാമരം: ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്ന മദനം: തേനീച്ച/വണ്ട്  മണീചം: പൂവ്

ചുഴലം: വട്ടത്തിൽ/പരിസരത്ത്

ലലാമ: കൗതുകം തോന്നിപ്പിക്കുന്ന)

നല്ലപല്ലവവുമില്ലിമേലരുളി  ചൊല്ലെഴും മിഴിവുദുർല്ലഭം

മെല്ലെ മെല്ലെ കിളിസല്ലപിച്ചു കളിചൊല്ലിയാടി സഖിയുല്ലരി

ഫുല്ലവല്ലരിയിലല്ലിമേലെ ചെറുചില്ലുതീർത്തു മഴവില്ലൊളി

മല്ലമല്ലികവുമുല്ലസിക്കയിനി കില്ലുവേണ്ടയൊരുഖുല്ലവും

(പല്ലവം - കാറ്റിലിളകുന്നതും ചെവിയിലോ മുടിയിലോ അലങ്കാരത്തിനായി ഇറുത്തെടുക്കുന്നതുമായത് ഇല്ലി - മരക്കൊമ്പ് ചൊല്ലെഴും - കീർത്തികേട്ട

ഉല്ലരി - തളിര്/കൂമ്പ് ഫുല്ല - വിടർന്ന അല്ലി - കേസരം ചില്ല് - വെള്ളത്തുള്ളി

മല്ല - സൗന്ദര്യമുള്ള മല്ലികം - മാഘമാസം കില്ല് - ക്ളേശം ഖുല്ല - ചെറിയ)

ദൃപ്രദീപ്രമുകുളം പ്രകർഷനിനവായ് പ്രബോധനമതിപ്രിയം

വപ്രവപ്രിപവനപ്രവാഹനിഖിലപ്രതാനി വിലസും  പ്രതി

വിപ്രനും പ്രകടമായ് പ്രഫുല്ലകവിതപ്രബാലമണി വെൺപ്രഭ

അപ്രമപ്രകരസുപ്രലാപനിചയം, പ്രകാമകവനപ്രദം

(ദൃപ്ര:  ശക്തിയേറിയ ദീപ്ര:  കണ്ണഞ്ചിക്കുന്ന/വെട്ടിത്തിളങ്ങുന്ന പ്രകർഷം : ശ്രേഷ്ഠമായ വപ്രം - നദീതീരം  വപ്രി - വയൽ പ്രതാനി: പരപ്പ് പ്യതി : സാദൃശ്യം  വിപ്രൻ - കവി പ്രബാലം - പവിഴം അപ്രമ - ഭ്രമം പ്രകര: അധികം ചെയ്യുന്ന സുപ്രലാപം: സുവചനം/നല്ല വാക്ക് നിചയം : ശേഖരം പ്രകാമം : തൃപ്തിയോടെ കവനപ്രദം: കവനം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന)

വൃത്തം: കുസുമമഞ്ജരി

പ്രാസം: വിംശതിപ്രാസം

കരയും തിരയും

പങ് ക്തി (10) എന്ന ഛന്ദസ്സിൽപ്പെട്ട ഒരു സമവൃത്തമാണ് സാരവതി. 3 ഭ ഗണങ്ങൾ നിരത്തി ഒടുക്കം ഒരു ഗുരു ചേർത്താൽ സാരവതിയായി. 

കരയും തിരയും എന്ന് കേട്ടാൽ കര, പിന്നെ ഒരു തിര എന്നായിരിക്കും ആദ്യം മനസ്സിൽ തോന്നുന്നത് എങ്കിലും കരയും തിരയുന്നു എന്നുകൂടി ആവാം.  അതുപോലെ തിരിച്ച് തിരയും കരയും എന്ന്പറയുമ്പോൾ തിരകൂടെ കരയുന്നു എന്നും ആവാം. അക്ഷരങ്ങൾ ഒന്നാണെങ്കിലും ഒന്ന് ക്രിയാപദവും മറ്റേത് നാമവുമാണല്ലോ. ഈ സാദ്ധ്യത ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇതെഴുതിയിരിക്കുന്നത്. ഒപ്പം അനുപ്രാസവും.  സമാനശബ്ദത്തിലുള്ള,  അതേസമയം അർത്‌ഥവ്യത്യാസവുമുള്ള വാക്കുകളും കൂടെ ചേർത്തിരിക്കുന്നു.. 

കരയും തിരയും

തേടിവരും തിരതേടിവരും

കൂടിവരുന്നകദാഹമൊടെ

തീരമണഞ്ഞു പുണർന്നനിശം

ചേരണമാ കരതന്നിലിവൾ

(അനിശം - എല്ലായെപ്പോഴും)

കാമുകസന്നിധിയെന്ന നിധി

നിൻ മുഹുരാരുയിരായ വിധി

നിത്യനിബദ്ധവിഭാവനുമായ്

നിത്യതകണ്ട വിഭാവനമായ്

(മുഹുഃ - പിന്നെയും ആരുയിർ - ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ഉയിർ നിബദ്ധ - കൂട്ടിക്കെട്ടിയ വിഭാവൻ - സ്നേഹിതൻ വിഭാവനം - സങ്കല്പം)

പ്രേമവിലോലുപലോലിതമാം

കാമസമാഗമമാഗതമായ്

കോൾമയിരാലമലാനുഭവം

കോമളമാം പരിരംഭഭരം

(ലോലിത - അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും ചലിക്കുന്ന പരിരംഭം - ആലിംഗനം ഭരം - വളരെ)

യാമിനിതൂകി നിലാവൊളിയാൽ

ദാമിനിപോലൊരു കാൽസരവും

രാസവിലാസമലംകൃതമാം

ആ സരരാഗതരംഗിണിയിൽ

(ദാമിനി - മിന്നൽ സര - ചലിക്കുന്ന)

മാനിനി നിൻമദമോ നുരപോൽ

നിൻ നിനവോ മനനിർവൃതിയോ

പാൽനുരതൻവിരിയും വിരിയും

പോൽ നനവാം രതിനിർഝരികൾ

(മാനിനി - പ്രേമകോപമുള്ളവൾ

വിരി,വിരിയുക)

തീരമറിഞ്ഞു നനഞ്ഞകരം

താരണിയായ് വിരിമാറിനുമേൽ

സാരസരോവരതീരമിതിൽ

മാരവിരാജിതരാജികളായ്

വാരിതനിർവൃതിയേറിടവേ

വാരിയണച്ചണയും തിരയേ

വാരി വികാരവിധൂനനമായ്

വാരിജമാടി വിദൂരജമായ്

(വാരിത - തടുക്കപ്പെട്ട വാരി - വെള്ളം വിധൂനനം വിറയൽ/ഇളകൽ  വിദൂരജം - വൈഡൂര്യം)

തീരനിമന്ത്രണമന്ത്രണമാൽ

ചാര നിരന്തരബന്ധുരമീ

സംവൃതസംഗതസംഗമമാൽ

നിർവൃതികൾ കരയും തിരയും

(നിമന്ത്രണം - ക്ഷണിക്കൽ/വിളിക്കൽ മന്ത്രണം -  രഹസ്യസന്ദേശം

ചാര - സഞ്ചരിക്കുന്ന ബന്ധുര - തരംഗാകൃതിയായ/താണും ഉയര്‍ന്നുമുള്ള  സംവൃത - ചുറ്റപ്പെട്ട/ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ട/ അമര്‍ത്തപ്പെട്ട  സംഗത - കൂടിച്ചേര്‍ന്ന/പരസ്പരപൂരകമായ )

കാമിനിയേ കരയും തിരയും

ഭാമിനിപോൽ തിരയും തിരയും

വാമിലവും പരികമ്പിതമീ

നൈമിഷികം പരിരംഭണമോ

(ഭാമിനി - കാമമുള്ളവൾ വാമില - സൗന്ദര്യമുള്ള പരികമ്പിത -  ചുറ്റും ഇളക്കപ്പെട്ട)

ദമ്പതികൾ! തിരയും കരയും

കമ്പിതമായ് തിരയും തിരയും

നിൻ വിളിയിൽ കരയും തിരയും

നിൻ വിരഹം! കരയും കരയും

(കമ്പിത - ഇളകുന്ന. തിര,കര,തിരയുക,കരയുക)

വൃത്തം : സാരവതി

പ്രാസം:  അനുപ്രാസം + യമകം

സാരവതിക്കിഹ ഭംഭഭഗം

ഭൂമിപ്പെണ്ണ്

പങ് ക്തി (10) എന്ന ഛന്ദസ്സിൽപ്പെട്ട ഒരു സമവൃത്തമാണ് സുഷമ.  ഈ കൊച്ചു വൃത്തത്തിലും അഷ്ടപ്രാസം കൊടുത്ത് എഴുതിയാത്തതാണിത്.

 

ഭൂമിപ്പെണ്ണ്

വെന്തിട്ടുരുകും ചെന്തീവെയിലിൽ

സന്താപമൊടിന്നന്തിച്ചവനി

ഹന്ത! പ്രിയഹൃത്തന്തി ശ്ലഥമായ്

ചിന്തിത്തപമാൽ താന്തശ്രുതികൾ

(അവനി - ഭൂമി ശ്ലഥ - അയഞ്ഞ താന്ത - തളർന്ന)

ദ്യോവാകെയലിഞ്ഞാവാഹനമോ-

ടാ വാഹിനിപോൽ തൂവാനമിതാ

ജീവാമൃതമായ് നോവാറ്റിടുവാൻ

ദേവാതിതരാം ഭാവാർദ്രകണം!

(തൂവാനം - ചിതറിത്തെറിച്ചു വീഴുന്ന (മഴ)ത്തുള്ളി. അതിതരാം - മെച്ചപ്പെട്ട തരത്തിൽ)

മോഹിച്ചഴലിൻരാഹിത്യദിനം

അർഹിച്ചുരരീവാഹിപ്രണയം

ഗ്രാഹിക്കുക,യാവാഹിക്കുകയായ്

സ്നേഹിച്ചരുളും സൗഹിത്യമഴ

(ഉരരീ - അംഗീകാരം വാഹി - വഹിക്കുന്ന സൗഹിത്യം - ഇണക്കം)

മാരിപ്പനിനീർ കോരിച്ചൊരിയും

നേരിട്ടിളയെ വാരിപ്പുണരാൻ

താരിന്നഴകും പാരിപ്ലവമായ്

നീരിന്നലമേൽ പാരിൻ സുകൃതം!

(ഇള - ഭൂമി പാരിപ്ലവം - ഇളകുന്ന/പൊങ്ങിനിൽക്കുന്ന)

വിണ്ണിൻ കളസൗവർണ്ണക്കുളിരാം

തണ്ണീരുറവാൽ പർണ്ണപ്രഭവം

മണ്ണിൽ, ധരണിപ്പെണ്ണിന്നകമേ

വിണ്ണോർക്കിതരം വർണ്ണാഭകളോ!

(വിണ്ണോർ - ദേവകൾ ഇതരം - അന്യം)

വേനൽ പകരും ദീനങ്ങളൊഴി-

ഞ്ഞാനന്ദമൊടാ താനം തുടരാൻ

മാനത്തഴകിൻ സൂനങ്ങളുമായ്

കാനൽ മെനയും പാനപ്രസരം

(താനം - രാഗവിസ്താരം കാനൽ - സൂര്യരശ്മി പാന - പാട്ട്/രാഗം)

നീലാംബരമാം മേലാപ്പിവിടെ

നീലാർണ്ണവമായ് പാലാഴിവിധം

നീലാംബുജവും ചേലാർന്നുണരാൻ

നീലാംബരിതന്നാലാപനവും

പൈമ്പാലൊഴുകും പമ്പാനദിയും

ചമ്പാവുലയാൻ കമ്പാകമല

ഇമ്പത്തിലതാ പൂമ്പാറ്റകളും

തുമ്പിച്ചിറകോ ചെമ്പൊന്നിഴയാൽ

(കമ്പാകം - കാറ്റ്)

ചെത്തിക്കുലകൾ പൂത്തിട്ടുലയേ

നൃത്തച്ചുവടാൽ തൃത്താവുകളും

ചാർത്തുന്നഭിരാമത്തിന്നളകം

മുത്താരവുമായെത്തും തുഹിനം

(തൃത്താവ് - തുളസി മുത്താരം - മുത്തുമാല തുഹിനം - മഞ്ഞുതുള്ളി)

കേളീവനകങ്കേളീമലരും

നാളീകിനിയിൽ നാളീകനിര

കാളീകവുമിന്നാളീയലകളിൽ

മൂളീടുകയാണാളീ മധുപരും

(കങ്കേളി  -  അശോകം നാളീകിനി - താമരപ്പൊയ്ക നാളീകം - താമര

കാളീകം - ക്രൗഞ്ചം ആളുക - ഭരിക്കുക/കൈവശപ്പെടുത്തുക

ആളി - നിര/പങ്ക്തി/കൂട്ടം)

ആരാധനയാലാരാമമിതിൽ

മാരാമൃതമാം ശ്രീരാഗവുമായ്

ചോരാതവ തൻ സാരാംശസുധ

പാരാതെ തരാൻ പോരാവു കുയിൽ 

(പാരാതെ - മടികൂടാതെ)

യാമിയ്ക്കമൃതംപോൽ മിന്നി നിലാ

പ്രേമിച്ചൊഴുകീടും മിഷ്ടകണം

കാമിക്കുവതായ് രശ്മിപ്രഭയും

ഭൂമിയ്ക്കുളവാകാമിന്ദുകരം

(യാമി - രാത്രി മിഷ്ട - നനഞ്ഞ/തളിക്കപ്പെട്ട/മാധുര്യമുള്ള)

തൂവിണ്ണമൃതം തൂവിത്തഴുകീ

രാവിന്നുയിരിൽ വാവിൻറെ നിലാ

ദ്യോവിന്നുസമം ഭാവിക്കുച്ചുലകിൽ

മേവില്ലെ വനം കാവിന്നുണരേ

പത്രീശബളം ചിത്രാക്ഷികളും

സത്രാ മയിലന്യത്രശ്ശലഭം

ചിത്രാഞ്ജലി നക്ഷത്രക്കതിരാൽ

ധാത്രിക്കിതുപോൽ കുത്രാപിയിനി

(പത്രി - ചിറകുള്ള ചിത്രാക്ഷി - പഞ്ചവർണക്കിളി 

സത്രാ - കൂടെ അന്യത്ര - മറ്റൊരിടത്ത് കുത്രാപി - വേറെയെങ്ങ്)

വൃത്തം: സുഷമ

പ്രാസം: അഷ്ടപ്രാസം

ചൊല്ലാം സുഷമാ തം യം ഭ ഗുരു

ചൂതവനചന്ദ്രിക

 

ചൂതവനചന്ദ്രിക

വന്നു കുളിരിന്ദുമതി നിന്നു ചിരിതൂകി

തന്നു മനമാകെ നിറയുന്ന നറുവെണ്ണ

കുന്നിമണിമാലയഴിയുന്ന തവമുത്തായ്

തോന്നി കുനുതാരകളുമിന്നു നിറവാനിൽ

പേലവ നതാംഗി രതിപോലവളിതെന്തേ

ലോലകമനീയചലനം ലസിതലാസ്യം

കീലമണിതൻ രജതമാലയതു വേണ്ടേ

നീലരജനീസുഷമയാലവനി വെല്ലാൻ

ശീതളനിലാവിനൊളി ചൂതവനമാകെ

നൂതനവികാരമിഴനെയ്ത കരജാലം

കാതരമനോവ്യഥകളും തരു മറന്നു

വീതശിശിരം പുതുമകൾ തളിരു മൂടി

വിണ്ണു ദധിതൂകി,യളവുണ്ണു നവനീതം

പൂർണ്ണവിധു ബിംബമതു മണ്ണിനമൃതേകി

സ്വർണ്ണനിറമുള്ള തരുപർണ്ണ,മവ തൊട്ടാൽ

കണ്ണിലറിയുന്നതു സുവർണ്ണസുരലോകം

ചാറി മഴപോൽ നിലവു,മേറി കതിരൊന്നിൽ

കൂറിനലിവിൻറെരസമൂറി കലികയ്ക്കും

മാറിയതു തൂമധുരമേറിയൊരു ധാര

വേറിടുവതില്ല,മധുപേറിയിനി പൂക്കാം

ചേർത്തുതഴുകീ ശശി കുളിർത്തമധുരാവിൽ

ചാർത്തിപുളകം, മുള കിളിർത്തു പലമോഹം

ഓർത്തുമരമാകെ മധുരത്തിനലതല്ലീ

പൂത്തു ശിഖരങ്ങളമുതത്തിലവ മുങ്ങി

രാവിനൊരു മാദകനിലാവിഴ നിചോളം

ദ്യോവിലെ ദുകൂലമിതു കാവിനുടയാട

തൂവിയവതന്നിളമ പൂവിതളിലെന്നോ

മേവിടുകയായ് സുരഭിലം വിഗതശോകം

അങ്കുരമദം പ്രണയപങ്കില കളങ്കം

തങ്കനികരപ്രഭ ശശാങ്കനുതിരുമ്പോൾ

പൂങ്കുല വിടർന്നു,യിരു സങ്കുലമുദിച്ചോ

തിങ്കളൊളിതൻ കരമതിങ്കലൊരു മായം!

പൂമണമണിഞ്ഞു പുതു കാമനകളൊക്കെ

പ്രേമമധുരം തഴുകി സോമകിരണങ്ങൾ

തൂമ ചൊരിയുന്നൊളി നികാമമഴയാകിൽ

ഹൈമമണിയുന്നനിലചാമരമതാ കാൺ

നീ രുചിരവെണ്മയുടെ ചാരുത പകർന്നോ

ചേരുമവ മാവിനകതാരുകളിലെന്നോ

ദാരുശിഖരങ്ങളിള മാരുതനിലാടീ

ആരുമറിയാതിളകി താരുണമനസ്സും

തൂകിശശി സാന്ദ്രനിലവിൻ കിരണമൻപായ്

കോകിലമദം പരതി വൈകിയിണയെന്തേ

കൂകി കുയിലും, പ്രണയമേകിയൊരു നാദം

പൂകിയതു തന്നിനിമയും കിസലയങ്ങൾ

മോഹിതമനം സ്മരസമാഹിത ഘനത്താൽ

വാഹിനി വികാരതടബർഹിനടരംഗം

ദേഹിയനുഭൂതി നുണയും ഹിമകരാ നിൻ

ഗാഹിത നിലാമഴയിലും ഹിതമതേതു് ?

വൃത്തം: ഇന്ദുവദന

പ്രാസം: അഷ്ടപ്രാസം

പദപരിചയം

പേലവ - കോമളമായ/നേർമ്മയുള്ള

നതാംഗി - സ്തനഭാരത്താൽ കുനിഞ്ഞവൾ

കീല - ജ്വാല/അഗ്നിശിഖ

കൂറ് - വാത്സല്യം/ഇഷ്ടം/സ്നേഹം

അമുതം - അമൃത്

നിചോളം - മൂടുപടം/ മേലുടുപ്പ്

ദുകൂലം - പട്ട്

സങ്കുല - കൂട്ടത്തോടെ/ഇടതിങ്ങിയ

നികാമം - ഏറ്റവും സമൃദ്ധമായി

കിസലയം - തളിര്

ബർഹി - മയിൽ

ഹിമകരൻ - ചന്ദ്രൻ

ഗാഹിത - കുളിച്ച/മുങ്ങിയ

ഹൃദിനന്ദനം

ശക്വരി (14) എന്ന ഛന്ദസ്സിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഒരു സംസ്കൃതവൃത്തമാണ് മദനാർത്ത.  ഇതുതന്നെ പ്രാചാരാധിക്യംകൊണ്ട് 24 വൃത്തങ്ങൾ എന്ന ഭാഷാവൃത്തവിഭാഗത്തിലും ഇടം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്.  ഇതിന്റെ ലാളിത്യമാർന്ന പദനിരയാകാം ഭാഷാവൃത്തമായി മാറ്റിയെഴുതുന്നതിനു കാരണം. ഗുരു ഗുരു ലഘു ലഘു എന്ന  ക്രമം 3 വട്ടം ആവർത്തിച്ച് 2 ഗുരുക്കളോടെ അവസാനിക്കുന്നതിനാൽ ഒരു വരിയെത്തന്നെ മൂന്നായി മുറിച്ച് അതിൽ  ദ്വാദശപ്രാസം കൊണ്ടുവരാനാണ് ശ്രമിച്ചത്. 

ഹൃദിനന്ദനം

 

കാടും മലമേടും വിരിമൂടും മലരെല്ലാം

ചൂടും, വനിതേടും കിളിപാടും കളഗാനം

കൂടും പുതുനീടും  മയിലാടും തടമെങ്ങും 

കൂടും കളിവീടും  പ്രിയമോടും സദനം പോൽ

(കൂടുക, നീട് - പ്രഭ/ഭംഗി, കൂട് )

ചെമ്മാർന്നൊരു സമ്മോദക സമ്മാനിത രംഗം

ചിമ്മാതിമ സമ്മുഗ്ദ്ധവുമമ്മട്ടിലെ കാഴ്ച

സമ്മന്ത്രണനിർമ്മഗ്നനു ചെമ്മേ മനമാകെ

സമ്മോഹന സമ്മേളന കിർമ്മീരതരംഗം

(ചെമ്മ് - ഭംഗി,  സമ്മന്ത്രണം - ആലോചന, കിർമ്മീരം - നാനാനിറം)

 

ആകാലികമാകാലികിയേകാവലി പോലെ

ആകാശവുമാ കാന്തിയിലോ കാൺമിതു രമ്യം

എൻ കാമനയാകാമതുതൻ കാന്തത മിന്നാം

നാകാരുഷിയേകാമവ നീകാശമൊടെന്നും

(ആകാലികം - അല്പസമയം മാത്രമുള്ള

ആകാലികി - മിന്നൽ ഏകാവലി - ഒറ്റവരി മുത്തുമാല കാന്തത - സൗന്ദര്യം

ആരുഷി - ഉഷസ്സ് നീകാശം - തുല്യത)

വാരായൊളിതൻ രാജികളായ് രാജിതചിത്തം

മാരാമൃതസാരാംശുവിലാരാമവുമാകാം

ചേരാമതു ധാരാളിമചോരാതിവനുള്ളിൽ

പോരാമതിലും രാഗിണിപോൽ രാഗപരാഗം

(വാർ - ഭംഗി/മനോഹരമായ)

ന്യൂനങ്ങളുമോ നഷ്ടവുമാ നന്ദനമില്ലാ

സൂനങ്ങളുമായ് നന്മകളും നന്ദനമാകാം

സാനന്ദമതോ നല്ലൊരു ഗാനത്തിനു വേണ്ടി

കാനത്തിലെ മൈനയ്ക്കു രവം നൽകിയതാകാം

(കാനം - വനം)

സൗവർണ്ണവുമായ് വത്സകിനാവല്ലരി ലാസ്യം

ഭാവത്തിരയായ് വർഹിണമാവർത്തന നാട്യം

നിൻ വർത്തനമാവട്ടെ, യതിൽ വന്നണയാനീ

കൈവല്യവുമായ് വർണ്ണക കൈവന്നതുമാകാം

(വത്സം : നെഞ്ച് വർഹിണം : മയിൽ വർത്തനം : ജീവിതം/ജീവിതക്രമം

വർണ്ണക : ചായം, മാറ്റ്)

സ്യന്ദം മകരന്ദം മുദസന്ദായകഫുല്ലം

ഇന്ദീവരവൃന്ദം നറുകുന്ദം പുതുഗന്ധം

വൃന്ദാവനമന്ദാനിലഹിന്ദോളനികുഞ്ജം

സ്പന്ദം തുടിമന്ദം ഹൃദിനന്ദം മതിശാന്തം

(സ്യന്ദം - ഒഴുക്ക് ഉറവെടുക്കൽ, ഇന്ദീവരം - നീലത്താമര കുന്ദം - മുല്ല ഹിന്ദോള - തൊട്ടിൽ നന്ദം - ആനന്ദം)

വൃത്തം: മദനാർത്ത

പ്രാസം: ദ്വാദശപ്രാസം

ചേർന്നാൽ തയ സംഭം ഗഗവൃത്തം മദനാർത്താ

സമസ്യാപൂരണങ്ങൾ

ചെരിച്ച് എഴുതിയഭാഗം സമസ്യയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു

നിരന്നോരു മാകന്ദമന്ദാരവൃന്ദം

കുരംഗാക്ഷി ദൂരെ, ത്വരയ്ക്കില്ലടക്കം

സ്മരൻ തീർത്തഹർമ്യം ശശാങ്കൻ നിലാവും

പരത്തുന്നകാര്യം പറഞ്ഞാൽ പ്രയാസം

വൃത്തം: ഭുജംഗപ്രയാതം

ഉത്തമാംഗന പകുത്തൊരുദേഹം

നർത്തനാലസിതനിത്തരുണത്തിൽ

ഹൃത്തടത്തിനു നിരത്തിയതത്വം 

ചിത്തതാരിലതൊരുൾപ്പുളകം താൻ

വൃത്തം: സ്വാഗത

ഹരിശങ്കരജപമില്ലൊരു രസമാ

പരിരംഭണസുഖമാണൊരു ഹരവും

പരിവേദനഹിതമായ്ക്കരുതിടണേ

പരിദേവനമിതുവൈകരുതറിയാൻ

വൃത്തം: ദൂഷണഹരണം

ലീലാവിലോലമലരാടി വിലാസലാസ്യം

കല്ലോലിനീതടലലാമ കലാപിനൃത്തം

ചേലാർന്നുപല്ലവി വിലീനവിലോഭനം പോൽ

ഉല്ലാസമായിനിയുമാടുക കൂട്ടരേ നാം

വൃത്തം: വസന്തതിലകം

കളി ചിരി കുസൃതിയ്ക്കും സീമകൾ നല്ലതത്രേ
പൊളിവചനവിനോദം കേവലം നർമ്മമായും
കളികളവമുഴുക്കേയന്യദ്രോഹത്തിനാകാ  
കളിയൊരളവുവിട്ടാൽ കാര്യമായ്  മാറിയേക്കാം

വൃത്തം : മാലിനി

പതിരല്ലിതു പരദൂഷണമിതിലില്ലൊരു ശകലം

പതിയൻപൊടെയുരിയാടിടുകയുമില്ലൊരു കലഹം

പതിയേ മൊഴിയരുതോ പരിസരമൊട്ടൊരു ബഹളം 

പതിവായിതു തുടരുന്നതു തടയാനിനി വരണേ

വൃത്തം: ശങ്കരചരിതം

നിടിലനയനദേവാ നിൻകൃപാധാര ഗംഗാ-

തടിനികളിയെ വന്നാലുള്ളിലോ ചിത് പ്രകാശം 

കുടിലമനമുണർത്തും കാമലോഭാദിപങ്കം

മുടിയുമൊരു നിമേഷം കാണുവാനാഗ്രഹം മേ

വൃത്തം : മാലിനി

കൊടകര, ഗുരുവായൂർ, തൃപ്രയാർ പോണ പോക്കിൽ

കുമരക,മെഴുപുന്ന,ക്കോട്ടയം വാഗമണ്ണും

തൊടുപുഴയടിമാലി,ത്തേക്കടി,ത്തെൻമല, പ്പൊൻ-

മുടിയുമൊരു നിമേഷം കാണുവാനാഗ്രഹം മേ

വൃത്തം : മാലിനി

കണ്ണുകളാലിന്നറിവതു ദൃശ്യം

കണ്ണിലെ ദൃശ്യം മനമിതു കാൺമൂ

വൃത്തികളുംകാൺകൊരു പൊരുളും ഞാൻ

കാണണമെന്നാണിവനുടെ മോഹം

വൃത്തം: മൗക്തികമാല

കിർമ്മീരകാന്തി ചൊരിയും മമ ശാരികേ നീ

ചെമ്മാർന്നു പാറിവരുവാൻ മലയാള വാനിൽ

ചെമ്മാനശോഭയഴകിട്ടൊരു കാവ്യമാകാൻ

ചെമ്മേ വളർത്തി വലുതാക്കുക മോദപൂർവ്വം

വൃത്തം: വസന്തതിലകം

ബുദ്ധി കൊണ്ടുമറിയാവതല്ല കേൾ

ബദ്ധമർത്യ പരമാർത്ഥമാം പൊരുൾ

ഋദ്ധിതേടിയ മുമുക്ഷുപാതയിൽ

ബുദ്ധി തന്റെ വരുതിക്കുവന്നിടാ

വൃത്തം: രഥോദ്ധത